Kamçı etkisi, nihai tüketici talebindeki küçük bir dalgalanmanın tedarik zincirinde yukarı doğru gidildikçe giderek büyümesidir. Perakendecide yüzde beşlik bir oynama, toptancıda yüzde on beşe, üreticide yüzde otuza, hammadde tedarikçisinde yüzde kırkın üstüne çıkabilir. Adını, ucundan hafifçe sallanan bir kamçının sapa doğru genişleyen dalgalar üretmesinden alır.
Etkinin nedeni talebin kendisinde değildir; talep aslında görece durağan olabilir. Neden, zincirin her halkasının yalnızca kendi bir alt komşusundan gelen siparişe bakmasıdır. Perakendeci gerçek satışı görür, ama toptancı yalnızca perakendecinin siparişini görür ve bunu talep sanır. Her halka, gördüğü sinyalin üzerine kendi emniyet payını ekler; paylar üst üste bindikçe sinyal bozulur.
Dört klasik neden sayılır. Birincisi talep sinyali işlemedir: her halka komşusunun siparişini gerçek talep varsayıp kendi tahminini onun üstüne kurar. İkincisi sipariş toplulaştırmadır; taşıma ve sipariş maliyetlerini düşürmek için siparişler biriktirilip toplu verilir, böylece düzgün akan bir talep kesikli ve sıçramalı bir akışa dönüşür. Üçüncüsü fiyat dalgalanmasıdır; kampanya ve miktar iskontosu alıcıyı ihtiyacından fazlasını önceden almaya iter, kampanya bitince sipariş durur. Dördüncüsü kıtlık oyunudur; arz daralacağı beklentisiyle alıcılar gerçek ihtiyacının üstünde sipariş verir, kıtlık geçince fazla siparişleri iptal eder ve üretici elinde stokla kalır.
Sonuçları ölçülebilir ve pahalıdır: aşırı stok, buna rağmen görülen stoksuzluk, düzensiz kapasite kullanımı, gereksiz acil sevkiyat ve tahmin doğruluğunda genel düşüş. Zincirin üst halkaları, en az bilgiye sahip oldukları hâlde en yüksek belirsizliği taşır.
Karşı önlemler etkinin nedenlerini birebir hedefler. Bilgi paylaşımı, özellikle satış noktası verisinin tüm halkalarla eş zamanlı paylaşılması, birinci nedeni doğrudan ortadan kaldırır. Parti büyüklüğünü küçültmek ve sevkiyatları düzenli aralıklara yaymak ikinciyi zayıflatır. Kampanya yerine istikrarlı fiyatlama ve primi sipariş miktarına değil gerçek satışa bağlamak üçüncüyü çözer. Kıtlık dönemlerinde geçmiş siparişe değil geçmiş satışa göre tahsis yapmak dördüncünün teşvikini kaldırır. Satıcı yönetimli envanter ve işbirlikçi planlama gibi uygulamalar, bu önlemleri tek bir çerçevede birleştirir.
Etkiyi ölçmek için en yaygın gösterge, bir halkanın sipariş değişkenliğinin bir alt halkanın talep değişkenliğine oranıdır. Bu oran birin üzerindeyse o halkada büyütme vardır; zincir boyunca oranların çarpımı toplam büyütmeyi verir. Ölçüm yapılmadığında sorun genellikle "tahmin tutmuyor" diye teşhis edilir ve yanlış yere, tahmin modeline yatırım yapılır; oysa sorun modelde değil, modele giren sinyaldedir.